تبلیغات
بزرگان شعر پارسی - خلیج فارس

بازدید : مرتبه
تاریخ : پنجشنبه 9 اردیبهشت 1389

در نوشتار حاضر تلاش خواهد شد با تكیه بر شماری از منابع و كتب تاریخی به گونه‌ای مختصر و موجز پیشینه تاریخی كاربرد نام « خلیج فارس» برای آبراه بسیار مهم و استراتژیك خلیج فارس مورد بررسی، بازكاوی و یادآوری قرار گیرد.
تا قبل از ورود آریاییان به فلات ایران در منابع آسوری از خلیج فارس با عنوان « نارمرتو Narmarratu» نام برده شده است كه به معنای رود و یا آبراه تلخ است و این قدیمی‌ترین عنوانی است كه بر خلیج فارس داده شده است.
در كتیبه‌ای از داریوش بزرگ شاه هخامنشی واژه یا عبارت « درایه تیه هچا پارسه آئی تی Draya tya hacha Parsa aity» بر آبراه خلیج فارس اطلاق شده است كه معنای آن « دریایی كه از پارس می‌رود» است.
فلاویوس آریانوس (Flavius Arrianus) مورخ یونانی كه در قرن دوم میلادی می‌زیسته است در كتابش آنابازیس برای نام خلیج فارس واژه « پرسیكون كاای تاس Persikon Kaitas» را به كار می‌برد كه معنا و مفهوم آن قرابت نزدیكی با عبارت « خلیج فارس» دارد.
« استرابون Strabon» جغرافی‌دان معروف یونانی هم كه در نیمه قرن اول میلادی زندگی می‌كرد در كتاب خود مكرراً از همین واژه برای معرفی خلیج فارس بهره برده و به ویژه تصریح می‌كند كه اعراب ب93ین دریای سرخ و خلیج فارس (پرسیكون كا ای تاس) روزگار می‌گذرانند.
كلودیوس پتوله ما اوس (Claudius Ptalemaeus) معروف و مشهور به بطلمیوس بزرگترین جغرافیادانان عالم در قرون اولیه پس از میلاد در قرن دوم میلادی از آبراه خلیج فارس تحت نام « پرسیكوس سینوس Persicus Sinus» ذكر كرده است كه دقیقاً به مفهوم « خلیج فارس» است. در برخی منابع لاتین این واژه به صورت سینوس پرسیكوس و « ماره پرسیكوم Mare Persicum» هم ذكر شده است كه معنای عبارت اخیر دریای پارس است.
لازم به یادآوری است كه در بسیاری از زبانهای زنده دنیا نیز همین واژه سینوس پرسیكوس برای معرفی نام خلیج فارس وارد شده است. چنانكه در زبانهای : فرانسه به صورت : Golfe Persique؛ .6انگلیسی Persian Gulf؛ آلمانی Persischer Golf؛ ایتالیایی Golfo Persico؛ روسی Persidskizaliv؛ ژاپونی Perusha Wan؛ و تركی Farsi Korfozi ثبت شده است.
كوین توس كورتیوس روفوس (Quintus Curtius Rufus) مورخ رومی هم در قرن اول میلادی نام لاتین « آكوارم پرسیكو Aquarum Persico» را برای نام خلیج فارس به كار برده است كه به معنای آبگیر پارس است.

در منابع تاریخی و جغرافیایی دوره اسلامی نیز به طور مكرر برای شناسایی و معرفی آبراه خلیج فارس از واژه‌ها و عبارات « بحر فارس ـ البحر الفارسی ـ الخلیج الفارس ـ خلیج فارس» استفاده شده است.
ابوبكر احمد بن محمدبن اسحاق بن ابراهیم الهمدانی مشهور و معروف به ابن الفقیه در اثر جغرافیایی‌اش مختصر كتاب البلدان كه در سال 279ق تألیف شده است درباره خلیج فارس چنین آورده است : « و اعلم ان بحر فارس و الهندهما بحر واحد لاتصال احدهما بالاخر. یعنی : بدان كه دریای پارس و هند از برای پیوستگی به یكدیگر هر دو یك دریا هستند.»
ابوعلی احمدبن عمر بن رسته در كتابش الاعلاق النفیسه و در سال 290ق درباره خلیج فارس چنین نوشته است :
« فاما البحر الهندی یخرج منه خلیج الی ناحیه فارس یسمی الخلیج فارس ... و بین هذین الخلیجین (یعنی خلیج احمر و خلیج فارس) ارض الحجاز و الیمن و سایر بلاد العرب. یعنی : اما دریای هند، از آن خلیجی به سوی ناحیت پارس بیرون آید كه خلیج فارس نام دارد... و بین این دو خلیج یعنی خلیج احمر و خلیج پارس سرزمین حجاز و یمن و دیگر بلاد عرب واقع است.
ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله بن احمد بن خرداد به خراسانی (وفات 300ق) در كتاب خود المسالك و الممالك در این باره می‌نویسد: « گروهی از این رودها به سوی بصره و گروهی به سوی مذار [شهری بین واسط و بصره] روانند و سپس همه آنها به دریای پارس می‌ریزند.»
بزرگ بن شهریار الناخذاه هرمزی (ناوخدای هرمزی) در كتابش عجایب الهند بر و بحر و جزایره كه در سال 342ق آن را تألیف كرده است از واژه « بحر فارس» برای معرفی خلیج فارس بهره برده است. ابواسحاق ابراهیم بن محمد الفارسی الاصطخری (وفات 346ق) هم در كتاب خود مسالك الممالك از همین عبارت « بحر فارس» برای معرفی نام خلیج فارس استفاده می‌كند. مورخ نامدار ابوالحسن علی بن الحسین بن علی مسعودی (وفات 346ق) نیز در اثرش « مروج الذهب و معادن جوهر» در ذكر خلیج فارس عبارت « بحر فارس» را به كار برده است. مسعودی در كتاب دیگرش « التنبیه و الاشراف» هم واژه « البحر الفارسی» را برای شناساندن خلیج فارس به كار گرفته است.
ابوریحان محمد بن احمد البیرونی الخوارزمی (وفات 440ق) نیز در آثار خود واژه‌های « دریای پارس ـ خلیج پارس ـ بحر پارس» را برای معرفی خلیج فارس ذكر كرده است.
ابن حوقل در اثرش « صورﺓ الارض» و بشاری در كتابش احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم كه به ترتیب در سالهای 367ق و 375ق تألیف شده‌اند، واژه « بحر فارس» را به جای خلیج فارس به كار برده‌اند در كتاب « حدودالعالم من المشرق الی المغرب» هم در معرفی خلیج فارس از عبارت « خلیج فارس» بهره گرفته شده است.
محمد بن نجیب بكیران در كتابش جهان نامه؛ ابن البلخی در كتابش فارسنامه؛ شرف‌الزمان طاهر مروزی در اثرش طبایع الحیوان؛ ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن ادریس در كتاب نزهه المشتاق فی اختراق الآفاق؛ شهاب‌الدین ابوعبدالله یاقوت بن عبدالله حموی رومی در كتاب مشهورش معجم‌البلدان؛ ابوعبدالله زكریا بن محمد بن محمود قزوینی در كتاب آثارالباقیه و اخبارالعباد؛ در كتاب عجائب المخلوقات و غرایب الموجودات؛ ابوالفداء در كتاب تقویم‌البلدان؛ و شمس‌الدین ابوعبدالله محمد بن ابی طالب الانصاری الدمشقی الصوفی در كتابش نخبة‌الدهر فی عجایب البر و البحر به ترتیب واژه‌ها و عبارات : « بحر پارس - دریای پارس (و هم بحر پارس) ـ الخلیج الفارسی ـ بحر فارس ـ دریای پارس (و هم بحر فارس) ـ دریای پارس ـ بحر فارس ( و دریای پارس) ـ بحر فارس و بحر الفارسی (و بحر فارس)» را در معرفی و ذكر خلیج فارس به كار برده‌اند. این عبارات و واژه‌ها به طور مكرر طی قرون پنجم تا یازدهم قمری در كتب و منابع تاریخی و جغرافیایی زیر نیز ذكر شده است : شهاب‌الدین احمد بن عبدالوهاب بن محمد النویری در كتاب نهایت‌الادب فی فنون العرب؛ حمدالله ابی بكر مستوفی در كتاب نزهه‌القلوب؛ ابوحفص زین‌الدین عمر بن مظفر معروف به ابن الوردی در كتاب حزیدة‌العجائب و فریدة‌الغرایب؛ ابن بطوطه در كتاب خود تحفه النظار فی غرائب الامصار و عجائب‌الاسفار؛ ابوالقاسم محمد بن حوقل در كتاب صورةالارض؛ و كتاب صبح الاعشی فی كتابه الانشاء نوشته احمد بن علی بن احمد القلقشندی.
همچنین مصطفی بن عبدالله كاتب چلبی فلسطینی معروف و مشهور به حاجی خلیفه (وفات 1067ق) صاحب كتاب كشف‌الظنون در كتاب دیگرش جهان‌نما در توصیف خلیج فارس آورده است : [ترجمه از زبان تركی است] « دریای پارس ـ به این دریا سینوس پرسیقوس می‌گویند یعنی خلیج فارس به مناسبت اینكه در مشرق آن فارس واقع است بدان نسبت داده می‌شود و آن را ماره پرسیقوم (دریای پارس) نیز می‌گویند.»
در جلد هفتم دایرة‌المعارف البستانی نیز كه در سال 1883م به چاپ رسیده است برای معرفی خلیج فارس از واژه « الخلیج العجمی» استفاده شده است.



ارسال توسط علی درویشی،علی امینی،کامیار کاظمی
آرشیو مطالب
نظر سنجی
شما از کدام شاعر بیشتر خوشتان می آید؟





امکانات جانبی
blogskin